Bahçeciliğe başladığım ilk yıl, mart ayında domates tohumu ektim diye kendimi çok akıllı sanmıştım. Nisan sonunda balkona çıkardığım fideler bir gecelik ayazda kavruldu. O gün anladım ki bahçeciliğin yarısı bilgi, diğer yarısı zamanlama. Ne ektiğinizden çok, ne zaman ektiğiniz belirliyor sonucu. Bu yüzden yıllar içinde kendime basit bir takvim çıkardım; aşağıda o takvimi, mevsime göre ne ekilir sorusunun cevabını adım adım anlatıyorum.
Türkiye'de tek bir bahçe takvimi yok. Antalya'da şubatta toprak işlenirken Erzurum'da nisanda kar olabiliyor. Bu yüzden takvimi kullanırken iki tarihi bilmeniz gerekiyor: bölgenizdeki son ilkbahar donu ve ilk sonbahar donu. Ben bunu mahalledeki eski bir komşumdan öğrendim; "burada nisanın ilk haftasından önce hiçbir şeyi dışarı çıkarmayız" demişti ve on yıldır bu kural hiç şaşmadı. Siz de yerel bir bahçecilikle uğraşan komşuya veya semt pazarındaki üreticiye sorun. En doğru bilgi orada.
Kış sonu (şubat–mart): Tohumları içeride başlatın. Bu dönem toprakla değil, saksılarla ve pencere kenarıyla ilgilenme zamanı. Domates, biber, patlıcan, kereviz gibi uzun süre büyüyen türlerin tohumlarını evin en aydınlık penceresinde çimlendirmeye başlıyorum. Bu bitkiler dışarı çıkacak kıvama gelene kadar 6–8 hafta istiyor, o yüzden son don tarihinizden geriye doğru sayıp ekim gününüzü buluyorsunuz. Aynı dönemde soğuğa dayanıklı marul, ıspanak, tere, roka, turp ve bezelye doğrudan toprağa ekilebilir; bunlar hafif ayazdan korkmaz, hatta serinde daha tatlı olur.
İlkbahar (nisan–mayıs): Asıl ekim mevsimi. Toprak elinizde ufalanacak kadar kurudu ve ısındıysa iş başlıyor. Don riski geçtikten sonra domates, biber, salatalık, kabak, fasulye, mısır ve fesleğeni yerine yerleştiriyorum. Fideleri hemen tam güneşe koymayın; iki üç gün gölgede bekleterek alıştırmak fire oranını epey düşürüyor. Bu dönem aynı zamanda mevsimlik çiçek zamanı: petunya, kadife çiçeği, sardunya hem balkonu şenlendiriyor hem de faydalı böcekleri çekiyor.
Yaz (haziran–ağustos): Hasat ve ikinci ekim. Yazın işim çoğunlukla sulamak, budamak ve toplamak. Ama burada çoğu yeni başlayanın kaçırdığı bir fırsat var: temmuz sonu–ağustos, sonbahar hasadı için yeniden ekim vakti. Ben bu aylarda fasulye, turp, pazı ve maydanoz ekiyorum; havalar serinlemeye başlarken güzelce büyüyorlar. Yaz ortasında marul ekmeyin, sıcakta acılaşıp tohuma kaçıyor.
Sonbahar (eylül–kasım): Serinlik seven her şey. Bence yılın en keyifli dönemi. Ispanak, lahana, karnabahar, brokoli, pırasa, kuzu kulağı ve kışlık marullar bu ayların işi. Sarımsak ve soğanı ekim–kasımda dikiyorum, kışı toprakta geçirip ilkbaharda patlıyorlar. Lale, nergis, sümbül gibi soğanlı çiçekler de yine bu dönemde toprağa giriyor. Bir de yaz bitkilerinin sökülen köklerinin yerine yeşil gübre veya yaprak örtüsü koymayı ihmal etmiyorum; toprağı çıplak bırakmak en büyük kayıp.
Kış (aralık–ocak): Planlama ve dinlenme. Bahçe uyuyor ama bahçeci uyumuyor. Bu aylarda tohum listemi yapıyorum, geçen yıl neyin tuttuğunu neyin tutmadığını not ediyorum, aletleri temizleyip bileyliyorum. Kapalı alanda tere, filiz ve pencere kenarında maydanoz, nane, fesleğen yetiştirmek de mümkün. Ayrıca ekim nöbeti planı yapmanın tam zamanı: domatesin olduğu yere gelecek yıl fasulye, lahananın olduğu yere kök sebze koyacak şekilde bir dönüşüm kurmak hastalıkları ciddi biçimde azaltıyor.
| Mevsim | Ekilecekler | Hasat edilecekler |
|---|---|---|
| Kış sonu | Domates, biber, patlıcan (içeride); turp, marul, bezelye | Pırasa, lahana, kışlık ıspanak |
| İlkbahar | Salatalık, kabak, fasulye, mısır, fesleğen, mevsimlik çiçekler | Marul, roka, turp, ıspanak, bezelye |
| Yaz | Fasulye, turp, pazı, maydanoz (ikinci ekim) | Domates, biber, salatalık, kabak, fesleğen |
| Sonbahar | Lahana, brokoli, pırasa, sarımsak, soğan, çiçek soğanları | Geç domates, biber, fasulye, kabak |